412 การขุดหลุมฐานรากลึกกี่เมตร? (ขึ้นอยู่กับชนิดของฐานราก โดยทั่วไปฐานรากแผ่ (มักพบในพื้นที่ภาคเหนือหรืออีสานที่มีชั้นดินแข็ง) จะขุดลงไปถึงระดับชั้นดินดาน (Hardpan)
การขุดหลุมเพื่อทำฐานรากนั้น ระดับความลึกที่เหมาะสมจะขึ้นอยู่กับชนิดของฐานรากและสภาพชั้นดินในพื้นที่นั้นๆ โดยมีรายละเอียดและเกณฑ์ข้อกำหนดตามมาตรฐานวิศวกรรมและกฎหมายดังนี้ครับ
- ฐานรากแผ่ (Shallow Foundation)
สำหรับพื้นที่ที่มีชั้นดินแข็งรับน้ำหนักได้ดีในระดับตื้น (เช่น พื้นที่ในภาคเหนือหรือภาคอีสาน) มักใช้ฐานรากประเภทนี้ โดยมีความลึกในการขุดดังนี้:
- ข้อกำหนดตามกฎหมาย: ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2566 กำหนดให้ฐานรากแผ่ต้องมีความหนาไม่น้อยกว่า 0.20 เมตร และต้องมีระดับความลึกที่ฝังในดินจากระดับผิวดินถึงระดับต่ำสุดของฐานรากไม่น้อยกว่า 1 เมตร (ยกเว้นกรณีที่วางอยู่บนชั้นหิน)
- ความลึกทั่วไปทางวิศวกรรม: มักขุดลึกลงไปจนถึงชั้นดินเดิมที่แข็งแรงหรือชั้นดินดาน (Hardpan) ซึ่งโดยทั่วไปจะอยู่ที่ระดับประมาณ 1.00 – 1.50 เมตร หรือไม่เกิน 3 เมตรจากผิวดินเดิม เพื่อป้องกันผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพดินที่ผิวดินและความชื้น
- ฐานรากเสาเข็ม (Deep Foundation)
ในกรณีที่เป็นพื้นที่ดินอ่อน เช่น กรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งดินชั้นบนรับน้ำหนักไม่ไหว จำเป็นต้องใช้เสาเข็มเพื่อถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินที่ลึกกว่า:
- ความลึกของการขุดหลุม (ฟุตติ้ง): การขุดเพื่อทำฐานรากเสาเข็ม (Pile Cap) จะขุดลงไปเพียงให้ครอบคลุมความหนาของฐานรากและเสาตอม่อตามที่วิศวกรออกแบบ ซึ่งมักจะลึกจากผิวดินประมาณ 0.50 – 1.00 เมตร ขึ้นอยู่กับระดับของคานคอดิน
- ความลึกของตัวเสาเข็ม: เสาเข็มจะถูกตอกหรือเจาะลงไปจนถึงชั้นดินแข็งหรือดินดาน ซึ่งอาจลึกถึง 18 – 21 เมตร หรือมากกว่านั้นตามสภาพชั้นดินจากการทดสอบ (Soil Test)
ทำไมต้องขุดให้ลึกเพียงพอ?
- ป้องกันการกัดเซาะ: หน้าดินอาจถูกน้ำกัดเซาะหรือได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศได้ง่าย การฝังฐานรากให้ลึกช่วยให้โครงสร้างมั่นคงขึ้น
- ยึดเกาะกับดินเดิมที่แข็งแรง: เพื่อให้ฐานรากวางอยู่บนชั้นดินที่ไม่ได้ถูกรบกวน (Undisturbed Soil) ซึ่งมีกำลังรับน้ำหนักที่สม่ำเสมอ
- ลดปัญหาการทรุดตัว: การขุดถึงชั้นดินดานในฐานรากแผ่ช่วยให้มั่นใจได้ว่าอาคารจะไม่เกิดการทรุดตัวแตกต่างกัน (Differential Settlement) ซึ่งเป็นสาเหตุของผนังแตกร้าว
ข้อควรระวัง: การขุดดินข้างฐานรากเดิมเพื่อต่อเติมหรือซ่อมแซม ห้ามทำโดยพลการ เพราะอาจทำให้ดินใต้ฐานรากพังทลายและส่งผลให้โครงสร้างอาคารวิบัติได้ ควรปรึกษาวิศวกรก่อนดำเนินการเสมอครับ