578 ฐานราก เสาเข็ม และฐานแผ่ มีกี่แบบ? เลือกแบบไหนเหมาะกับการสร้างบ้าน?
ฐานราก (Foundation) คือส่วนโครงสร้างที่อยู่ล่างสุดของอาคาร ทำหน้าที่รับน้ำหนักทั้งหมดจากเสาและตอม่อแล้วถ่ายเทลงสู่ชั้นดินอย่างปลอดภัย โดยสามารถแบ่งประเภทและลักษณะการใช้งานที่เหมาะกับการสร้างบ้านได้ดังนี้:
- ประเภทของฐานราก
ตามมาตรฐานวิศวกรรม ฐานรากแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ตามลักษณะการถ่ายน้ำหนักและความลึก
- ฐานรากตื้น หรือ ฐานรากแผ่ (Shallow Foundation): เป็นฐานรากที่วางอยู่บนชั้นดินระดับตื้น (ลึกไม่เกิน 2-3 เมตร) โดยถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินที่รองรับใต้ฐานโดยตรง แบ่งเป็น:
- ฐานแผ่เดี่ยว (Isolated Footing): รองรับเสาเพียงต้นเดียว นิยมใช้มากที่สุดสำหรับบ้านพักอาศัย
- ฐานแผ่ร่วม (Combined Footing): รองรับเสาตั้งแต่ 2 ต้นขึ้นไปที่อยู่ชิดกันจนไม่สามารถทำฐานแยกได้
- ฐานรากต่อเนื่อง (Continuous Footing): ทำเป็นแนวยาวเพื่อรองรับผนังหรือกำแพงรับน้ำหนัก
- ฐานรากแพ (Mat/Raft Foundation): เป็นแผ่นคอนกรีตขนาดใหญ่ผืนเดียวรองรับเสาทุกต้นของอาคาร เหมาะกับพื้นที่ดินอ่อนหรืออาคารสูง
- ฐานรากลึก หรือ ฐานรากเสาเข็ม (Deep Foundation): เป็นฐานรากที่ใช้ เสาเข็ม (Pile) เป็นตัวกลางในการถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินแข็งที่อยู่ลึกมาก มักประกอบด้วย ฐานราก (Pile Cap) ที่หุ้มหัวเสาเข็มเพื่อรับน้ำหนักจากเสาอาคาร
- ประเภทของเสาเข็มที่นิยมใช้สร้างบ้าน
เสาเข็มสามารถแบ่งตามวิธีการติดตั้งได้ ดังนี้:
- เสาเข็มตอก (Driven Pile): เป็นเสาเข็มคอนกรีตสำเร็จรูปจากโรงงานที่ใช้ปั้นจั่นตอกลงไปในดิน มีราคาประหยัดและติดตั้งรวดเร็ว แต่มีเสียงดังและแรงสั่นสะเทือนสูง
- เสาเข็มเจาะ (Bored Pile): ใช้วิธีขุดเจาะดินออกแล้วเทคอนกรีตลงในหลุม มีแรงสั่นสะเทือนต่ำและเสียงเงียบ เหมาะกับพื้นที่แคบหรือใกล้บ้านข้างเคียง แต่ราคาสูงกว่าเสาเข็มตอก
- เสาเข็มสปันไมโครไพล์ (Spun Micro Pile): เป็นเสาเข็มขนาดเล็กที่ผลิตด้วยวิธีแรงเหวี่ยงความเร็วสูง ทำให้มีความหนาแน่นสูง ออกแบบมาเพื่อใช้ในพื้นที่แคบหรือการต่อเติมบ้านโดยเฉพาะ เพราะใช้เครื่องจักรขนาดเล็กและมีแรงสั่นสะเทือนต่ำมาก
- เลือกแบบไหนเหมาะกับการสร้างบ้าน?
การเลือกประเภทฐานรากและเสาเข็มขึ้นอยู่กับปัจจัยหลักคือ สภาพดิน และ น้ำหนักอาคาร:
- เลือกฐานรากแผ่ (ไม่ใช้เสาเข็ม):
- เหมาะกับบ้านที่สร้างบน ดินแข็ง ดินลูกรัง หรือชั้นหิน เช่น พื้นที่ในจังหวัดแถบภูเขาหรือที่ราบสูง
- ช่วยประหยัดงบประมาณและก่อสร้างได้รวดเร็ว
- ข้อควรระวัง: ห้ามใช้กับพื้นที่ดินอ่อนเพราะจะทำให้บ้านทรุดเอียงได้ง่าย
- เลือกฐานรากเสาเข็ม:
- เหมาะกับบ้านที่สร้างบน ดินอ่อน เช่น พื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล หรือพื้นที่ลุ่มน้ำ
- เสาเข็มตอก: เหมาะกับบ้านสร้างใหม่ในพื้นที่เปิดโล่ง ไม่มีบ้านข้างเคียงในระยะใกล้
- เสาเข็มเจาะ: เหมาะกับบ้านที่สร้างในเขตชุมชนหนาแน่น หรือพื้นที่แคบเพื่อลดผลกระทบต่อบ้านข้างเคียง
- เสาเข็มสปันไมโครไพล์: เหมาะอย่างยิ่งสำหรับ งานต่อเติมบ้าน หรือการสร้างบ้านในซอกแคบที่รถปั้นจั่นเข้าไม่ได้
สรุปท้ายบทความ การเลือกฐานรากเป็นหัวใจสำคัญของความมั่นคงของบ้าน หากสร้างบน ดินแข็ง ให้ใช้ ฐานรากแผ่ เพื่อความประหยัด แต่หากสร้างบน ดินอ่อน จำเป็นต้องใช้ ฐานรากเสาเข็ม โดยควรเลือก เสาเข็มตอก สำหรับงานทั่วไปในพื้นที่โล่ง และเลือก เสาเข็มเจาะ หรือ สปันไมโครไพล์ สำหรับพื้นที่จำกัดหรือการต่อเติมเพื่อป้องกันโครงสร้างเดิมแตกร้าว ทั้งนี้ควรปรึกษาวิศวกรและตรวจสอบสภาพดิน (Soil Test) ก่อนการออกแบบเสมอ