381 การขุดดินข้างฐานรากทำได้หรือไม่? (ห้ามทำเด็ดขาดหากยังไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพราะอาจทำให้ดินใต้ฐานรากพังทลาย)
การขุดดินข้างฐานรากสามารถทำได้ แต่ห้ามทำเองโดยพลการอย่างเด็ดขาด หากยังไม่ได้รับการประเมินและควบคุมโดยวิศวกรโครงสร้างผู้เชี่ยวชาญ เนื่องจากการกระทำดังกล่าวจะทำให้แรงต้านทานดินด้านข้าง (Passive Earth Pressure) ลดลงหรือหมดไป ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความมั่นคงของดินที่รองรับฐานรากอยู่ หากดินใต้ฐานรากเกิดการพังทลายหรือเคลื่อนตัว อาจทำให้โครงสร้างอาคารวิบัติ ทรุดตัว เอียง หรือพังถล่มลงมาได้ทันที ตัวอย่างเช่น ในพื้นที่ดินเหนียวอ่อนอย่างกรุงเทพฯ การขุดดินลึกเพียง 3 เมตรโดยไม่มีการป้องกันลาดคันดินที่เหมาะสม ก็สามารถทำให้ดินเคลื่อนตัวจนส่งผลกระทบต่อสิ่งปลูกสร้างข้างเคียงได้แล้ว
หากมีความจำเป็นต้องขุดดินข้างฐานรากเพื่อวัตถุประสงค์ต่างๆ เช่น การซ่อมแซมระบบท่อ หรือการทำบ่อพัก จะต้องปฏิบัติตามแนวทางทางวิศวกรรมที่ถูกต้องดังนี้:
- ปรึกษาและให้วิศวกรประเมิน: ต้องให้วิศวกรโยธาตรวจสอบสภาพดินและคำนวณน้ำหนักบรรทุกที่ฐานรากรับอยู่ เพื่อกำหนดความลึกและระยะที่ปลอดภัยในการขุด
- ติดตั้งระบบค้ำยัน (Shoring & Bracing): จะต้องมีการติดตั้งกำแพงกันดินหรือโครงสร้างค้ำยันชั่วคราวเพื่อป้องกันไม่ให้มวลดินเกิดการเคลื่อนตัวระหว่างการทำงาน ซึ่งกำแพงกันดินนี้มีหน้าที่สำคัญในการป้องกันเสถียรภาพของดินฐานราก
- ใช้วิธีขุดแบบสลับ (Hit-and-Miss): ไม่ควรขุดเปิดหน้าดินเป็นแนวยาวตลอดฐานรากพร้อมกัน แต่ควรแบ่งขุดทีละช่วงสั้นๆ สลับกับการทำงานซ่อมแซมเพื่อให้มีดินส่วนที่เหลือช่วยพยุงโครงสร้างไว้
- ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด: ต้องระวังข้อบังคับตาม พ.ร.บ. การขุดดินและถมดิน พ.ศ. 2543 ซึ่งกำหนดว่าหากขุดลึกเกิน 3 เมตร ต้องแจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่น และต้องมีมาตรการป้องกันการพังทลายของดินที่ได้มาตรฐาน
สรุปได้ว่าการขุดดินข้างฐานรากเป็นงานที่มีความเสี่ยงสูงต่อโครงสร้างอาคารทั้งระบบ หากเลือกใช้วิธีป้องกันแรงดันดินด้านข้างไม่ถูกต้องอาจนำไปสู่การวิบัติของอาคารและสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินได้ ดังนั้นทุกขั้นตอนจึงต้องอยู่ภายใต้การดูแลของวิศวกรเท่านั้น