แบบขยายฐานรากแผ่ทำอย่างไร? แต่ละพื้นที่ไหนทำได้บ้าง?

3646 แบบขยายฐานรากแผ่ทำอย่างไร? แต่ละพื้นที่ไหนทำได้บ้าง?

การทำแบบขยายฐานรากแผ่ (Foundation Extension/Reinforcement) เป็นกระบวนการทางวิศวกรรมที่ใช้เมื่อต้องการเพิ่มความสามารถในการรับน้ำหนักของสิ่งปลูกสร้างเดิม หรือแก้ไขปัญหาฐานรากที่เริ่มมีสัญญาณการทรุดตัว โดยการเพิ่มพื้นที่หน้าตัดของฐานรากแผ่เพื่อกระจายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินให้กว้างขึ้น

1. วิธีการทำแบบขยายฐานรากแผ่ (ขั้นตอนการทำงาน)

การขยายฐานรากแผ่เดิมต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวังตามหลักวิศวกรรมโครงสร้าง โดยมีขั้นตอนหลัก 5 ขั้นตอน ดังนี้:

ขุดเปิดหน้าดินและทำระบบค้ำยันชั่วคราว (Excavation & Shoring): ขุดดินรอบๆ ฐานรากเดิมอย่างระมัดระวังเพื่อเปิดพื้นที่ทำงาน พร้อมติดตั้งโครงสร้างค้ำยันชั่วคราว (Temporary Support) เพื่อรับน้ำหนักอาคารแทนในระหว่างการทำงาน ป้องกันอาคารเอียงหรือทรุดตัว
กะเทาะผิวคอนกรีตเดิมและทำความสะอาด (Surface Preparation): สกัดเปิดผิวคอนกรีตเดิมให้ขรุขระเพื่อให้คอนกรีตใหม่ยึดเกาะได้ดี ทำความสะอาดคราบดิน คราบน้ำมัน และสนิมเหล็กเดิมออกให้หมด
เจาะฝังเหล็กเสริมใหม่ด้วยน้ำยาเคมี (Chemical Rebar Anchoring): เจาะรูเข้ากับเนื้อคอนกรีตของฐานรากเดิมตามระยะที่วิศวกรคำนวณ แล้วฝังเหล็กเสริมใหม่ (Dowels) ด้วย น้ำยาเคมีเสียบเหล็ก (Epoxy Chemical Anchor) เพื่อให้เหล็กเสริมใหม่ยึดถ่ายแรงร่วมกับฐานรากเดิมได้อย่างเป็นเนื้อเดียวกัน
ผูกเหล็กเสริมและตั้งแบบหล่อ (Formwork & Rebar Assembly): ผูกตะแกรงเหล็กเสริมรอบฐานรากเดิมตามรายการคำนวณ โดยกำหนดยึดตามกฎหมาย (กฎกระทรวง พ.ศ. 2566) ที่ระบุให้ตัวฐานรากมีความหนา ไม่น้อยกว่า 0.20 เมตร (20 ซม.) และมีระยะคอนกรีตหุ้มเหล็ก (Concrete Covering) สำหรับส่วนสัมผัส ดินไม่น้อยกว่า 7.5 ซม.
เทคอนกรีตกำลังสูงหรือคอนกรีตไม่หดตัว (Concreting & Grouting): เทคอนกรีตโครงสร้างประเภทกำลังอัดสูง หรือใช้ Non-Shrink Grout บริเวณรอยต่อ เพื่อป้องกันการรอยแตกร้าวและทำให้ฐานรากใหม่กับฐานรากเดิมรวมเป็นแผ่นเดียวกันอย่างสมบูรณ์

2. พื้นที่ไหนที่สามารถใช้ฐานรากแผ่ / ขยายฐานรากแผ่ได้บ้าง?

ตามหลักวิศวกรรมปฐพีและ กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 การใช้และขยายฐานรากแผ่จะทำได้เฉพาะในพื้นที่ที่มี ชั้นดินแข็งหรือชั้นหินอยู่ใกล้ผิวดิน เท่านั้น:

พื้นที่ที่สามารถทำฐานรากแผ่ได้ (ชั้นดินแข็งตื้น/ชั้นหิน):
- ภาคเหนือ & ภาคอีสาน (โซนที่ดอน/เนินเขา): เช่น เชียงใหม่, เชียงราย, น่าน, ขอนแก่น, อุดรธานี, นครราชสีมา (โคราช) ซึ่งมีชั้นดินลูกรัง ชั้นดินดาน หรือชั้นหินผุอยู่ตื้น (ประมาณ 1–3 เมตรจากผิวดิน)
- ภาคตะวันตก & ภาคใต้ (โซนเชิงเขา/ชายหาดดินแข็ง): เช่น กาญจนบุรี, ราชบุรี, เพชรบุรี (ฝั่งตะวันตก), ภูเก็ต (โซนเนินเขา)
- ข้อกำหนดกฎหมาย: ฐานรากแผ่ต้องวางอยู่บนดินเดิมที่ไม่ผสมอินทรีย์สาร และต้องฝังลึกลงไปในดินไม่น้อยกว่า 1 เมตร (ยกเว้นกรณีวางอยู่บนชั้นหินสดที่ไม่บังคับเรื่องความลึก 1 เมตร)
พื้นที่ที่ไม่เหมาะกับการใช้/ขยายฐานรากแผ่:
- พื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำ / ภาคกลางตอนล่าง: เช่น กรุงเทพมหานคร, นนทบุรี, ปทุมธานี, สมุทรปราการ, สมุทรสาคร และพื้นที่ลุ่มน้ำแถบภาคกลาง ซึ่งมีชั้นดินเหนียวอ่อน (Bangkok Clay) หนาแน่นสูง
- หากขยายฐานรากแผ่ในพื้นที่ดินอ่อน แผ่นฐานรากจะไม่สามารถแบกรับน้ำหนักได้ และจะเกิดปัญหา อาคารทรุดตัวรุนแรง (Differential Settlement) หรือการวิบัติแบบเจาะทะลุ (Punching Shear Failure) ในที่สุด

3. ทางเลือกเสริมความมั่นคง: หากสภาพดินอ่อน หรือพื้นที่จำกัด ควรเลือก “เสาเข็มสปันไมโครไพล์”

ในกรณีที่พื้นที่ก่อสร้างเป็น ดินอ่อน หรือพื้นที่ขุดรอบฐานรากเดิมมีจำกัดจนไม่สามารถขยายแผ่นฐานรากแผ่ได้ การเปลี่ยนมาใช้ระบบ เสาเข็มสปันไมโครไพล์ (Spun Micro Pile) เพื่อการค้ำยันและถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินดาน (Underpinning / Piled Foundation) คือทางออกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยที่สุด:

ตอกลึกถึงชั้นดินดาน (Hardpan): ความยาวเสาเข็มท่อนละ 1.5 เมตร สามารถเชื่อมต่อและตอกลึกลงไปได้ถึงชั้นดินแข็ง (ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ลึกประมาณ 18–21 เมตร) หยุดปัญหาบ้านทรุดถาวร
นวัตกรรมรูกลวงระบายแรงดันดิน: เสาเข็มมีลักษณะรูกลวงตรงกลาง ช่วยระบายดินขณะตอก ทำให้ แรงสั่นสะเทือนต่ำมาก สามารถตอกชิดผนังบ้านเดิมหรือกำแพงข้างเคียงได้ในระยะเพียง 50 เซนติเมตร โดยไม่ทำให้โครงสร้างเดิมแตกร้าว
ปั้นจั่นขนาดกะทัดรัด: ตัวปั้นจั่นมีความกว้างเพียง 1 เมตร และสูงไม่เกิน 3 เมตร สามารถเคลื่อนย้ายเข้าทำงานในซอกแคบ หลังบ้าน หรือพื้นที่เพดานต่ำได้อย่างสะดวก
รับน้ำหนักได้สูงและได้รับมาตรฐาน มอก.: ผ่านการผลิตด้วยระบบแรงเหวี่ยงความเร็วสูง (Spun Process) เนื้อคอนกรีตแกร่งกว่าคอนกรีตหล่อทั่วไปถึง 10 เท่า ได้รับมาตรฐาน มอก. 397-2562 และรับรองคุณภาพ SCG Endorsed Brand โดย TPN ภูมิสยาม รับน้ำหนักปลอดภัยได้สูงถึง 20–50 ตันต่อต้น

หากคุณต้องการประเมินโครงสร้าง คำนวณฐานราก หรือขอรับ บริการออกแบบฐานรากฟรี (สำหรับงานบ้านพักอาศัย) สามารถติดต่อวิศวกรผู้เชี่ยวชาญได้ที่ ไลน์ @bhumisiam ครับ

สรุปท้ายบทความ

การทำแบบขยายฐานรากแผ่เป็นวิธีการเสริมกำลังโครงสร้างโดยการเพิ่มพื้นที่หน้าตัดและฝังเหล็กด้วยน้ำยาเคมีอีพ็อกซี่ ซึ่ง เหมาะสมกับพื้นที่ที่มีชั้นดินแข็งตื้น เช่น ภาคเหนือ ภาคอีสาน หรือบริเวณเชิงเขาเท่านั้น (ตามกฎหมายต้องหนาไม่น้อยกว่า 0.20 เมตร และฝังลึกอย่างน้อย 1 เมตร) แต่หากเป็น พื้นที่ดินอ่อน เช่น กรุงเทพฯ และปริมณฑล การขยายฐานรากแผ่เพียงอย่างเดียวจะไม่สามารถแก้ปัญหาการทรุดตัวได้ จำเป็นต้องใช้ เสาเข็มสปันไมโครไพล์ ตอกถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินดานเพื่อความปลอดภัยและความมั่นคงถาวรของอาคารครับ