2338 การคํานวณ Last 10 Blows ทําอย่างไร? มีข้อกำหนดทางกฎหมายอย่างไรบ้าง?
การตรวจสอบและคำนวณ Last 10 Blows (ระยะจมตัวจากการตอก 10 ครั้งสุดท้าย) ถือเป็นขั้นตอนหัวใจสำคัญที่สุดในทางวิศวกรรมฐานรากเสาเข็มตอก เพื่อยืนยันว่าปลายเสาเข็มได้ตอกหยั่งลงถึงชั้นดินแข็งดาน (Hard Strata / Bearing Layer) และมีความสามารถในการรับน้ำหนักบรรทุกปลอดภัย (Safe Load) ตามที่วิศวกรออกแบบไว้จริง โดยมีขั้นตอนการคำนวณ ข้อกำหนดทางกฎหมาย และแนวทางปฏิบัติเชิงคุณภาพ ดังนี้ครับ
1. การคำนวณและการวัดค่า Last 10 Blows ทำอย่างไร?
การหาค่า Last 10 Blows มีทั้งขั้นตอนการคำนวณทางทฤษฎีก่อนการตอก และขั้นตอนการวัดทดสอบจริงที่หน้างาน:
ขั้นตอนที่ 1: การคำนวณหาค่าระยะจมตัวที่ยอมให้ (Theoretical Calculation)
วิศวกรโครงสร้างจะคำนวณหาค่าระยะจมตัวที่ยอมให้ต่อการตอก 1 ครั้ง (s) โดยใช้อัตราส่วนความปลอดภัย (Factor of Safety : F.S. = 2.5) ผ่านสูตรการตอกเสาเข็มที่เป็นมาตรฐานสากล เช่น Hiley Formula หรือ Engineering News Formula (ENR)
เมื่อแทนค่ากำลังรับน้ำหนักที่ต้องการ (Q_u) และสเปกปั้นจั่นหน้างานแล้ว ย้ายข้างสมการเพื่อหาค่า s (ระยะจมตัวต่อ 1 Blow) จากนั้นนำค่า $s$ มาคูณด้วย 10 จะได้เป็นค่า ระยะจมตัวสูงสุดที่ยอมให้สำหรับการตอก 10 ครั้งสุดท้าย (10s) เช่น คำนวณได้ไม่เกิน 20 มิลลิเมตร (2.0 เซนติเมตร) เป็นต้น
ขั้นตอนที่ 2: วิธีการวัดและบันทึกผลจริงหน้างาน (Field Measurement)
- เมื่อตอกเสาเข็มลงลึกจนใกล้ถึงระดับชั้นดินแข็งดาน ช่างตอกจะหยุดปั้นจั่นชั่วคราว
- นำกระดาษกราฟหรือไม้บรรทัดมาทาบชิดกับตัวเสาเข็ม แล้วใช้ดินสอขีดเส้นอ้างอิงแนวนอนระดับแรกไว้
- เปิดเครื่องตอกปั้นจั่นให้ลูกตุ้มตอกลงบนหัวเสาเข็มจังหวะสม่ำเสมอจำนวน 10 ครั้งพอดี พร้อมกับลากเส้นดินสอไปตามแนวนอนขณะเสาเข็มเคลื่อนตัวลง
- วัดระยะห่างแนวดิ่งระหว่างเส้นแรกกับเส้นที่ 10 ระยะห่างที่วัดได้คือ ค่า Last 10 Blows หน้างานจริง
- เกณฑ์ประเมิน: หากระยะจมตัวจริงที่วัดได้ น้อยกว่าหรือเท่ากับ ค่า $10s$ ที่วิศวกรคำนวณไว้ แสดงว่าเสาเข็มอัดแน่นยันชั้นดินแข็งเรียบร้อยและรับน้ำหนักได้อย่างปลอดภัยแล้ว แต่หากระยะจมยังมากกว่าค่าคำนวณ แสดงว่าต้องต่อเสาเข็มและตอกเพิ่มลงไปอีก
2. ข้อกำหนดทางกฎหมายและมาตรฐานวิศวกรรมที่เกี่ยวข้อง
งานตอกเสาเข็มและฐานรากในประเทศไทยต้องปฏิบัติตาม กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 (ออกตามความใน พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522) โดยมีข้อกำหนดสำคัญดังนี้:
- ข้อกำหนดน้ำหนักลูกตุ้มตอก (ข้อ 26): ลูกตุ้มที่ใช้ตอกเสาเข็มต้องมีน้ำหนัก ไม่น้อยกว่าน้ำหนักของเสาเข็ม หรือมีน้ำหนัก ไม่น้อยกว่า 3,000 กิโลกรัม (3 ตัน) หากใช้น้ำหนักลูกตุ้มเบากว่าเสาเข็ม วิศวกรผู้ออกแบบคำนวณต้องวิเคราะห์หน่วยแรงที่เกิดขึ้นขณะตอกเพื่อป้องกันไม่ให้เนื้อคอนกรีตเสาเข็มเกิดความเสียหาย
- อัตราส่วนความปลอดภัยและกำลังรับน้ำหนักที่ยอมให้ (ข้อ 24):
- ค่าแรงต้านทานที่ยอมให้ออกแบบจากรายงานการสำรวจดิน ต้องไม่เกิน ร้อยละ 40 (40%) ของแรงต้านทานสูงสุด (เทียบเท่า F.S. = 2.5)
- หากใช้ผลทดสอบการรับน้ำหนักเสาเข็มด้วยวิธีพลศาสตร์ (Dynamic Load Test) ให้ใช้ได้ไม่เกิน ร้อยละ 40 (40%)
- หากทดสอบด้วยวิธีสถิตยศาสตร์ (Static Load Test) ให้ใช้ได้ไม่เกิน ร้อยละ 50 (50%)
- การรับรองทางวิศวกรรม (ข้อ 25 & ข้อ 32): การประเมินแรงต้านทานที่ยอมให้ของเสาเข็มที่เกิน 40 ตันต่อต้น จะต้องได้รับการคำนวณและเซ็นรับรองโดยวิศวกรโยธาควบคุมงานอย่างถูกต้อง
- ระยะเบี่ยงเบนศูนย์กลางเสาเข็ม (ข้อ 28): โครงสร้างอาคารเหนือฐานรากต้องออกแบบให้รองรับกรณีเสาเข็มเบี่ยงเบนจากศูนย์กลาง (Pile Deviation) ได้ไม่น้อยกว่า 75 มิลลิเมตร (หรือ 50 มิลลิเมตรสำหรับเข็มเรียงแถว) โดยไม่ทำให้เสาเข็มรับน้ำหนักเกินเกินกว่าร้อยละ 10 ของค่าที่ออกแบบไว้
- เอกสารควบคุมงานตามกฎหมาย: ผู้รับเหมาและวิศวกรควบคุมงานต้องจัดทำรายงาน Blow Count Report / Last 10 Blows Record บันทึกการตอกเสาเข็มทุกต้นไว้เป็นหลักฐานประกอบการขอตรวจสอบส่งมอบงานอาคารตามกฎหมายควบคุมอาคาร
3. ทำไมงานคุณภาพจึงควรใช้ “เสาเข็มสปันไมโครไพล์” ในการเช็ก Last 10 Blows?
สำหรับงานสร้างบ้านใหม่ การต่อเติมอาคาร หรือการทำฐานรากโรงงานที่เน้นคุณภาพสูงสุด เสาเข็มสปันไมโครไพล์ (Spun Micro Pile) ของภูมิสยาม (Bhumisiam) ได้รับการออกแบบเชิงวิศวกรรมให้ทำงานร่วมกับการเช็กค่า Last 10 Blows ได้อย่างสมบูรณ์แบบ:
- มาตรฐาน มอก. 397-2562 และ SCG Endorsed Brand: ผลิตด้วยเทคโนโลยีปั่นเหวี่ยงความเร็วสูง (Centrifugal Spinning) ทำให้เนื้อคอนกรีตอัดแน่น แกร่ง ไร้รอยโพรงอากาศ ทนทานต่อแรงตอกกระแทกสูง สามารถตอกอัดจนได้ค่า Last 10 Blows ที่แน่นหนาโดยเสาเข็มไม่แตกร้าว
- รูกลวงตรงกลางช่วยลดแรงสั่นสะเทือน: มีรูกลมกลวงตรงกลางช่วยระบายแรงดันดินขณะตอก ทำให้อัตราการสั่นสะเทือนต่ำมาก ตอกชิดผนังอาคารเดิมได้ในระยะปลอดภัย 50 เซนติเมตร
- ตอกลึกยันชั้นดินแข็งดานได้จริงทุกต้น: สามารถเชื่อมต่อความยาวด้วยการเชื่อมไฟฟ้ารอบเพลทเหล็กอย่างแน่นหนา ตอกลึกลงไปยันชั้นดินดานจริง และวัดค่า Last 10 Blows ยืนยันกำลังรับน้ำหนักปลอดภัยหน้างานได้ทุกต้น (รับน้ำหนักปลอดภัยได้สูง 20 – 50 ตัน/ต้น)
สรุปท้ายบทความ
การคำนวณและการเช็กค่า Last 10 Blows คือกระบวนการพิสูจน์กำลังรับน้ำหนักของเสาเข็มหน้างานจริง โดยวิศวกรจะคำนวณหาระยะจมตัวยอมให้ออกมาจากสูตรทางวิศวกรรม (เช่น Hiley Formula) และนำมาวัดเปรียบเทียบกับการตอก 10 ครั้งสุดท้ายที่หน้างาน ซึ่งต้องอยู่ภายใต้ข้อกำหนดของ กฎกระทรวง กำหนดฐานรากของอาคารฯ พ.ศ. 2566 ทั้งเรื่องน้ำหนักลูกตุ้มตอกไม่น้อยกว่า 3 ตัน และส่วนปลอดภัย F.S. ไม่น้อยกว่า 2.5 เท่า การเลือกใช้ เสาเข็มสปันไมโครไพล์ มาตรฐาน มอก. 397-2562 ของภูมิสยาม ที่มีเนื้อคอนกรีตอัดแน่นสูง พร้อมบริการเช็กและออกรายการคำนวณ Blow Count รับรองโดยวิศวกรทุกต้น จึงเป็นหลักประกันความมั่นคงถาวร ป้องกันปัญหาบ้านหรืออาคารทรุดร้าวได้อย่างเด็ดขาดครับ
แนะนำปรึกษาเรื่องการออกแบบฐานราก ตรวจสอบชั้นดิน หรือการเช็ก Blow Count ฟรี โดยทีมวิศวกรโครงสร้างวิชาชีพได้ที่ ไลน์ @bhumisiam
