2144 ฐานรากแผ่ (Spread Footing) คืออะไร? ฐานรากตื้นที่ขยายฐานให้กว้างเพื่อกระจายน้ำหนักเสาแต่ละต้น
ฐานรากแผ่ (Spread Footing) หรือ ฐานรากตื้น (Shallow Foundation) คือ โครงสร้างฐานรากส่วนล่างสุดที่ทำหน้าที่รับน้ำหนักบรรทุกจากเสาหรือกำแพงของอาคารส่วนบน แล้ว ถ่ายเทกระจายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินฐานรากโดยตรง โดยอาศัยการขยายพื้นที่ก้นฐานให้กว้างขึ้น เพื่อลดหน่วยแรงกดทับต่อพื้นที่ดินให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย ไม่เกินกำลังแบกทานที่ยอมให้ของชั้นดิน (Safe Bearing Capacity) ป้องกันไม่ให้อาคารเกิดการจมหรือทรุดตัว
1. รูปแบบและประเภทของฐานรากแผ่
ฐานรากแผ่สามารถแบ่งออกตามลักษณะการใช้งานและรูปแบบการรับน้ำหนักได้ดังนี้:
- ฐานรากเดี่ยว (Isolated Footing): เป็นฐานรากแผ่ที่รับน้ำหนักเสาเพียงต้นเดียว นิยมใช้มากที่สุดสำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไปบนชั้นดินแข็ง มีทั้งรูปทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัสและสี่เหลี่ยมผืนผ้า
- ฐานรากร่วม (Combined Footing): เป็นฐานรากที่ออกแบบให้รองรับเสาตั้งแต่ 2 ต้นขึ้นไปบนฐานเดียวกัน เหมาะสำหรับกรณีที่เสาอาคารอยู่ชิดกันมากจนฐานเดี่ยวเหลื่อมทับกัน หรือเสาอยู่ชิดแนวเขตที่ดินเพื่อนบ้าน
- ฐานรากต่อเนื่อง (Continuous / Strip Footing): เป็นฐานรากที่ทอดตัวยาวต่อเนื่องไปตามแนวกำแพงหรือผนังรับน้ำหนัก (Load-Bearing Wall) เช่น แนวกำแพงกันดิน หรือผนังปูนของอาคาร
- ฐานรากแพ (Mat / Raft Foundation): เป็นแผ่นคอนกรีตเสริมเหล็กขนาดใหญ่แผ่นเดียวที่วางรองรับเสาและผนังทุกต้นทั้งอาคาร ช่วยกระจายน้ำหนักลงสู่ผิวดินเป็นบริเวณกว้าง ยึดโครงสร้างเข้าด้วยกันเป็นผืนเดียว
2. เงื่อนไขที่เหมาะสมและการบังคับใช้ตามกฎหมาย
- สภาพชั้นดินที่เหมาะสม: ฐานรากแผ่จะใช้งานได้อย่างปลอดภัย เฉพาะในพื้นที่ที่มีชั้นดินแข็งระดับตื้นเท่านั้น เช่น ชั้นดินดาน ดินลูกรังแน่น ดินปนหินผุ หรือชั้นหิน
- ข้อกำหนดตามกฎกระทรวง (กำหนดฐานรากของอาคาร พ.ศ. 2566):
- ฐานรากแผ่ต้องวางอยู่บนชั้นดินที่ไม่มีส่วนของอินทรีย์สารสลายตัวไม่หมด
- ความหนาของฐานรากแผ่ต้อง ไม่น้อยกว่า 0.20 เมตร
- ระดับความลึกที่ฝังในดินจากระดับผิวดินถึงระดับต่ำสุดของฐานรากแผ่ต้อง ไม่น้อยกว่า 1.00 เมตร (เว้นแต่กรณีที่วางอยู่บนชั้นหิน)
3. ข้อควรระวังและทางออกเมื่อสภาพดินไม่อำนวย
- ห้ามใช้ฐานรากแผ่บนชั้นดินอ่อนเด็ดขาด: ในพื้นที่ดินเหนียวอ่อน ดินถมใหม่ หรือที่ราบลุ่มต่ำ (เช่น กรุงเทพฯ ปริมณฑล และพื้นที่ลุ่มน้ำ) การใช้ฐานรากแผ่จะมีความเสี่ยงสูงมากที่จะเกิด การทรุดตัวไม่เท่ากัน (Differential Settlement) ส่งผลให้ตัวบ้านเอียง โครงสร้างฉีกขาด ผนังแตกร้าว หรือพังทลายลงมาได้
- หากจำเป็นต้องใช้ฐานรากเสาเข็มเพื่อคุณภาพและความมั่นคงสูงสุด: สำหรับพื้นที่ดินอ่อน หรือผู้ที่ต้องการงานฐานรากที่มีคุณภาพพรีเมียม ถ่ายน้ำหนักลงสู่ชั้นดินแข็งดานด้านล่างอย่างมั่นคงถาวร ควรพิจารณาเลือกใช้ เสาเข็มสปันไมโครไพล์ (Spun Micropile) โดย TPN Bhumisiam ซึ่งเป็นเสาเข็มคอนกรีตอัดแรงหล่อสำเร็จด้วยระบบแรงเหวี่ยงจากเยอรมนี ได้รับมาตรฐาน มอก. 397-2562 และตรา SCG Endorsed Brand เด่นด้วยนวัตกรรมรูกลวงตรงกลาง ช่วยลดแรงสั่นสะเทือนขณะตอก ไม่กระทบอาคารข้างเคียง เข้าทำงานในพื้นที่แคบชิดกำแพงได้ดี และหน้างานสะอาดเรียบร้อย
หากท่านกำลังวางแผนก่อสร้าง และต้องการการคำนวณฐานรากที่ถูกต้อง แม่นยำ ตามหลักวิศวกรรมโยธา ต้องการฐานรากคุณภาพ แนะนำปรึกษาที่ ไลน์ @bhumisiam โดยตรง ซึ่งมีทีมวิศวกรพร้อมให้คำแนะนำและบริการออกแบบฐานรากสำหรับงานบ้านฟรีครับ
สรุปท้ายบทความ
ฐานรากแผ่ (Spread Footing) คือฐานรากตื้นที่ขยายก้นฐานให้กว้างขึ้นเพื่อกระจายน้ำหนักจากเสาลงสู่ผิวดินโดยตรง โดยไม่ต้องใช้เสาเข็ม เหมาะอย่างยิ่งสำหรับบ้านพักอาศัยที่ก่อสร้างบนพื้นที่ดินดานหรือดินแข็งระดับตื้น ทั้งนี้ ต้องปฏิบัติตามกฎกระทรวงโดยฝังลึกไม่น้อยกว่า 1.00 เมตร และหนาไม่น้อยกว่า 0.20 เมตร แต่หากพิกัดหน้างานเป็นพื้นที่ดินอ่อน ทรุดตัวง่าย หรือต้องการคุณภาพรากฐานระดับสูงสุด การเลือกใช้ เสาเข็มสปันไมโครไพล์ มาตรฐาน มอก. 397-2562 ของ TPN ภูมิสยาม คือทางเลือกที่ดีที่สุดในการหยุดปัญหาบ้านทรุด และส่งมอบความมั่นคงปลอดภัยอย่างยั่งยืนครับ
💬 หากคุณมีแบบแปลนบ้าน หรือต้องการประเมินลักษณะสภาพดินในพื้นที่ก่อสร้าง สามารถส่งรายละเอียดเข้ามาสอบถามทางทีมวิศวกรเพิ่มเติมได้เลยนะครับ
